Edu-i

Waarom chatten tijdens de les (g)een probleem is

Je leerlingen zitten in de klas achter hun laptop. Ze zijn bezig met de verwerking van de rekenles over breuken. Je helpt zelf een groepje leerlingen, dat er wat meer moeite mee heeft. Natuurlijk werp je af en toe een blik naar de rest van je groep om te kijken of zij nog goed aan het werk zijn. Dan zie je dat een van je leerlingen wat lacherig achter zijn laptop zit. Ook kijkt hij uitdagend uit zijn ogen. Je leerkrachtgevoel zegt dat hij met heel iets anders bezig is en helaas is dit niet de eerste keer dat je dit merkt. Je wilt nu echt weten wat er aan de hand is. Je vraagt hem wat hij aan het doen is. “Niets, gewoon mijn rekenen”, is uiteraard zijn antwoord. Wanneer je op zijn scherm kijkt, zie je inderdaad alleen maar de rekenles staan. Ook in de geschiedenis van de browser is niets bijzonders te vinden. En toch weet je zeker dat hij iets anders aan het doen was – weer net als die ene keer, toen je hem en een paar andere leerlingen tijdens de taalles erop betrapte dat ze aan het chatten waren met elkaar. Kunnen we die chat niet gewoon uitzetten op hun computers?, vraag je jezelf af.

Is chatten een probleem?

Om antwoord te geven op deze vraag, is het eerst nodig om helder te maken wat het probleem is als een leerling een chat verstuurt tijdens de les. Dit probleem is meestal tweeledig:

  1. de leerling gebruikt zijn device op een moment dat het niet mag of op een manier die niet is toegestaan volgens de regels en afspraken die gelden in de klas.
  2. de leerling lijkt niet betrokken te zijn bij de les.

Als de regels en afspraken duidelijk zijn en goed worden nageleefd in de klas en een leerling inderdaad zijn device gebruikt op een moment dat het niet mag (geen telefoons tijdens les!) of op een manier die niet is toegestaan (verboden te chatten!), dan is het natuurlijk terecht dat deze leerling hierop aangesproken wordt en eventueel de consequenties hiervan ondervindt. Dit is immers nodig om het veilig leerklimaat in stand te houden, zodat iedereen in de klas tot optimaal leren kan komen.
Het tweede aspect van het probleem is echter veel interessanter. Door je hierin te verdiepen, krijg je namelijk inzicht in waarom dit probleem zich voordoet bij deze leerling. En daardoor uiteindelijk ook in waarom hij de keuze maakt om zijn device te gebruiken en te chatten terwijl hij dat op dat moment niet mag.

Bekijk het probleem eens in de situatie waarin een leerling wel mag chatten tijdens de les. Als een leerling positieve feedback naar een andere leerling stuurt via de chat, vind je het dan een probleem? Omdat het op de les betrekking heeft, uiteraard niet. Waarschijnlijk geef je de leerling zelfs een compliment, omdat hij zo aardig is dat hij iemand een opbouwend berichtje stuurt. Maar wat nu als hij een chat stuurt die niet met de les te maken heeft, bijvoorbeeld over zijn nieuwe hamster? Dan vind je dat wel een probleem, omdat de leerling niet mee doet met de les en mogelijk zelfs andere leerlingen stoort. Je kunt dus stellen dat de inhoud van de chat bepalend is voor de mate waarin chatten tijdens de les een probleem is.

De leerling is betrokken bij de les

Wanneer een leerling betrokken is bij de les, dan is het aan de leerkracht om uit te zoeken waarom de leerling er voor kiest om toch de regel over het gebruik van zijn device te overtreden en een chat te sturen. Houd hierbij in ieder geval in gedachte dat de leerling een boodschap wil over brengen aan iemand anders zonder dit werkelijk hardop te zeggen. Een paar mogelijkheden:

  • De leerling wil een bijdrage leveren zonder anderen in de klas te storen.
  • De leerling vindt iemand leuk, maar wil niet dat anderen dat merken.
  • De leerling heeft met een andere leerling een weddenschap om niet hardop te praten.
  • De leerling stottert en schaamt zich hiervoor.
  • De leerling heeft hulp nodig bij de les, maar durft het niet hardop te vragen.

De leerling is niet betrokken bij de les

Een heel ander probleem ontstaat wanneer de leerling niet betrokken is bij de les. Er is dan sprake een motivatieprobleem! En door het gebrek aan motivatie komt hij dus niet tot optimaal leren. (Marzano, 2013). Bedenk dat als deze leerling geen device had gehad, hij een ander vermaak had gekozen, zoals iemand een briefje schrijven, naar de wc gaan, bladeren in zijn boek of misschien wel gekke geluidjes maken. Dit staat dus los van het gebruik kunnen maken van een device en dus ook los van het chatten.

Als je weet dat het probleem van het chatten tijdens de les een keuze van de leerling is om niet mee te doen, dan ligt de oplossing in het ontdekken waarom de leerling deze keuze maakt. Het antwoord is altijd te vinden in de basisbehoeften van de leerling: competentie, relatie en autonomie (Stevens, 1997).

Competentie: heeft deze leerling het gevoel dat hij de taak aankan?
Relatie: heeft deze leerling het gevoel dat hij gehoord word?
Autonomie: heeft deze leerling het gevoel dat hij deels zelf keuzes mag maken?

Door in gesprek te gaan met de leerling kun je de oorsprong van het motivatieprobleem ontdekken. Als je zijn gedrag wilt verklaren, vraag dan door tot je weet waarom hij dit deed. Zoek uit wat zijn overtuiging is. Ons gedrag wordt immer voor een groot deel bepaald door wat we vanbinnen vinden, willen en denken (Slooter, 2018).

Is het toch niet gewoon gemakkelijker om de chat uit te zetten?

Het uitzetten van de chat is vaak technisch wel mogelijk, maar zeker niet gemakkelijk en zonder gevolgen. Je hebt er echt iemand voor nodig met ICT-kennis. Het is niet iets dat je even snel aan of uit zet voor een individuele leerling of specifieke groep. Daarnaast hebben de leerkrachten vrijwel nooit de ICT-rechten om dit te kunnen doen, omdat het netwerkbeheer vaak op bestuursniveau geregeld is.
Als je de chat uitzet gaat daarmee een belangrijke functionaliteit verloren. Zeker in deze tijd dat we veel thuis werken en de leerlingen veel online zijn, ontneem je ze een belangrijke manier om individueel contact met jou en elkaar te onderhouden. En juist terwijl dit individuele contact zo belangrijk is voor één van de basisbehoeften om tot leren te komen, namelijk relatie.

Uitschakelen van de chat heeft ook weinig zin. Er zijn zoveel programma’s en websites die een chatoptie bieden, dat binnen de kortste keren er een alternatief gevonden is door de leerlingen. Je kunt ze onmogelijk allemaal verbieden. Leerlingen kunnen heel creatief zijn. Zo kan voor hen een gedeeld Word-, PowerPoint- of Excel-document is al bruikbaar zijn als ‘chatblad’. Wil je dat dan ook verbieden? Waarschijnlijk niet, want uit onderzoek is gebleken dat er echt voordelen zijn als leerlingen samen aan een document werken (Hernandez et al., 2001).

En als je begrijpt waarom een leerling stiekem chat tijdens je les, dan kom je al snel tot de conclusie dat uitzetten inderdaad geen oplossing is. Ga na of de chat betrekking heeft op de les. Zo ja, onderzoek waarom de leerling communiceert via de chat. Zo nee, zoek uit wat het motivatieprobleem van de leerling is.

Tips in het omgaan met chatten te gebruiken in de les

  • Bespreek de afspraken rondom chatten tijdens de les en toon empathie hierbij. Wanneer je dit op een concrete en zinvolle manier uitlegt, kunnen leerlingen zich gemakkelijker met de regels identificeren en krijgen zij er meer begrip voor (Reeve & Jang, 2006).
  • Als leerlingen chatten zo leuk vinden, gebruik dit dan in je les. Kies een les uit en spreek af dat na de instructie het helemaal stil is en alles via de chat gaat. Zelf ben je dan ook alleen maar via de chat bereikbaar. Maak hierbij dan wel de afspraak dat chatten alleen dan toegestaan is en tijdens andere lessen (voorlopig) niet. Bouw deze situatie om tot het normaal is om tijdens alle lessen de chat te gebruiken.
  • Je kunt de aandacht van het chatten afleiden door gebruik maken van andere (online) tools tijdens je les, zoals Mentimeter, Answergarden en Quizlet. Microsoft Whiteboard biedt de mogelijkheid om met meerdere leerlingen tegelijk op het digibord te werken. Prowise heeft ook interactieve tools hiervoor ingebouwd.
  • Niet echt een tip, maar de hieronder staat de beslissingsboom voor het omgaan met chatten in de klas.

Geen telefoons tijdens de les! Verboden te chatten!

Ik heb deze twee zinnen in de tekst hierboven bewust zo geschreven. Ik hoop overigens niet dat deze twee regels voor de leerlingen op school op deze manier zichtbaar zijn. Regels kunnen beter beschreven worden als gewenste gedragingen.
De reden dat ik deze regels zo opschreef, is omdat ik helaas vaak genoeg zie dat dit de afspraken zijn op school en toch de leerkrachten zich er niet aan houden. De leerkracht staat voor de klas met zijn mobiel in zijn hand of zit achter zijn computer en bekijkt dan bijvoorbeeld zijn Facebook-pagina, zoekt een leuke vakantie of chat met vrienden. Dit gebeurt dan terwijl de leerlingen zelfstandig werken. Leerlingen zien dit en als hen zegt dat je mobiele telefoons of sociale media verbiedt, omdat het ten kosten gaat van hun werk, bedenk dan dat ze heel goed doorhebben dat hetzelfde geldt voor jou! Je geeft een slecht voorbeeld. Eerder in dit artikel had ik het over de basisbehoeften van leerlingen. Wat denk je dat dit doet in je relatie met hen?

Krul

Wat zeggen de klanten?